تشكيلات دانش آموزي پيشتازان و فرزانگان فعاليتهاي داوطلبانه و فوق برنامةاي دانش آموزان دختر (فرزانگان) و پسر (پيشتازان) را در سه مقطع تحصيلي ابتدايي، راهنمايي و دبيرستان تحت پوشش دارد. القاب فرزانگان و پيشتازان محصل در اين سه مقطع تحصيلي به ترتيب عبارتند از: شايسته، جوينده و سيار.
فعاليت پيشتازان و فرزانگان به طور كلي در سه محور «آموزش تشكيلاتي»، «انس با طبيعت» و «باهم زيستن» در جريان است.
در راستاي بازنگري فعاليتهاي تشكيلات دانشآموزي پيشتازان و فرزانگان و به منظور استمرار فعاليت اجتماعي و آموزش اعضاء و تعيين سطح فعاليت هر عضو از آغاز عضويت (سال چهارم ابتدايي) تا پايان عضويت رسمي (سوم متوسطه) 8 درجه و مرحله پيشبيني گرديده است، كه براي هر درجه يكسري فعاليت آموزشي و اجتماعي تعيين شده و اعضا بايستي در جهت ارتقا به سطوح بالاتر، مواد آموزشي درجه مربوطه را با موفقيت طي نمايند و گواهي يا نشان آن درجه را دريافت كنند.
به اين منظور دورة ابتدايي دو درجه خواهد داشت، درجة 2 و درجة 1، دانش آموزان جديد الورود بايستي ابتدا مواد آموزشي و فعاليتي درجه 2 را بگذرانند و پس از موفقيت وارد مرحله درجه 1 خواهند شد.
در دورة راهنمايي نيز سه درجه وجود دارد، درجة 3، درجة 2 و درجة 1 كه بالاترين سطح آموزش در اين دوره ميباشد.
در دورة متوسطه نيز سه درجه پيش بيني گرديده است، درجة 3، درجة2 و درجة1.
اعضايي كه درجة 1 دورة متوسطه را به اتمام ميرسانند در واقع كلية آموزشهاي تشكيلات دانشآموزي را فراگرفته و از اين پس به عنوان «ياور مربي» ميتوانند همكاري نمايند و يا به عنوان «مربي رسد» در دورة ابتدايي و راهنمايي فعاليت كنند.
ضمناً اعضا ميتوانند مواد هر درجه را يكسال يا كمتر از يكسال بگذرانند و پايه تحصيلي تأثيري در سطوح و درجات ندارد هر عضو در هر پايه تحصيلي كه وارد ميشود بايستي پايينترين سطح و درجه فعاليتي را آغاز نمايد.